در حقيقت به قسم نخست برمىگردد . مىدانيم راه اكتساب تصديقات ، يا قياس است و يا استقراء حقيقى . و مقدمات نخستين قياس با كمك استقرا حاصل مىشود . و استقرا نيز بر حس تكيه دارد . بنابراين معلوم مىشود كه هيچ علمى بدون كمك حواس به دست نمىآيد . با اين توضيحات ، سخن ارسطو كه گفته بود من فقد حسا فقد فقد علما معلوم و واضح مىشود . اما بايد توجه داشت كه در تصور معقولات ، حس فقط معين و كمك‌كننده است - و نه بيش‌تر . چراكه حاكم بالذات در همهء مواضع عقل است . ازاين‌رو چنان‌كه گفتيم حس به تنهايى هيچ راى كلى را افاده نمىكند و فقط در وقت احساس يك حكم جزئى و خاص وجود دارد . اما همان‌گونه كه تكرار احساس به وسيلهء حواس ظاهر ، در باطن صورتى جزئى را حفظ خواهد نمود ، تكرار جزئيات در حس صورتى كلى در عقل را در پى خواهد داشت . اكنون به مباحث برهان مىپردازيم : فصل نهم : شرايط مقدمات برهان مقدمات برهان داراى چند شرط هستند : 1 - اين مقدمات بايد يقينى الصدق باشند تا بالطبع منتج نتيجه‌اى باشند كه يقينا صادق است . قيد بالطبع از آن‌روست كه تنها بالوضع صادق بودن ( مانند قياس ) براى برهان كافى نيست ، زيرا در ساير صناعت‌ها - مانند جدل و . . . گاه ممكن است نتيجهء صادق از مقدمات غيرصادق به دست آيد ، در حالى كه در برهان اين‌گونه نيست ، بنابراين از آن‌جا كه آن مقدمات بالطبع و بالذات يقينى الصدق نيستند ، برهان نخواهند بود . 2 - اين مقدمات بايد بالطبع مقدم بر نتايج باشند ، زيرا اين مقدمات ، علل نتايج هستند . 3 - اين مقدمات از نظر عقل بايد در زمان نيز مقدم بر نتايج باشند تا رسيدن به نتيجه از آن مقدمات ، صحيح باشد . 4 - اين مقدمات در نظر عقل بايد اعرف باشند . يعنى از نتايج واضح‌تر و يقينىتر باشند تا اين‌كه مقتضى وضوح و يقينى بودن نتايج باشند . اين سخن به معنى اين نيست